नेपालको कालो धन र अमेरिका

२०४६ को प्रजातान्त्रिक आन्दोलनपछि नेपाल बहुदल, संविधानसभा, गणतन्त्र, संघीयता हुँदै आजको चरणसम्म आइपुग्यो । तर एक शब्द निरन्तर सुनिँदै आएको छ – भ्रष्टाचार । यसले विकास रोकेको मात्रै होइन, जनताको भविष्य, युवाको सपना र श्रमको सम्मान सबै लुटेको छ ।

भ्रष्टाचारको जाल

नेपालमा राजनीति सेवा होइन, निजी सम्पत्ति आर्जनको साधन बन्यो ।
ठेक्का–कमिसनको खेल
नातावाद र क्रोनिज्म
कर्मचारी–प्रशासनसँग मिलेमतो
यसरी जम्मा भएको कालो धन नेपालमै सुरक्षित छैन । सरकार बदलिँदा सम्पत्ति जफत हुने डर, कर फस्र्यौट गर्ने बाध्यता र जनताको प्रश्नबाट बच्न नेताले विदेश रोजे ।

अमेरिका: कालो धनको प्रमुख गन्तव्य
अमेरिका खुला बजार भएको कारण भ्रष्ट नेताहरू र व्यापारीहरूको प्रमुख ठेगाना बन्यो ।
LLC वा Corporation खोलेर लुटिएको पैसा पठाइयो ।
सबैभन्दा लोकप्रिय व्यापार: ग्यास स्टेशन ।
किन ग्यास स्टेशन?
नगद बढी चल्ने
कर हेरफेर सजिलो
स्थिर नाफा
लगानी सुरक्षित
यस्तो व्यवसाय छोराछोरी वा आफ्नै नाममा खरिद गरियो, र भ्रष्टाचारको पैसा सेतो पारियो ।
कालो धन सेतो बनाउने प्रक्रिया
नेपालमा कमाइएका अवैध पैसा हुण्डी, फर्जी आयात–निर्यातबाट अमेरिका पठाइयो ।
त्यहाँ ग्यास स्टेशन, रेस्टुरेन्ट, मोटेल, कन्स्ट्रक्सन कम्पनीमा लगानी गरियो ।
स्थानीय बैंक र कर नियमको आडमा वैध देखाइयो ।
यसरी उनीहरूले घर, प्रतिष्ठा र सुविधामा जीवन बिताए ।
अपराधबोध र पीडा
तर पैसा हुँदा पनि आत्मा शान्त भएन ।
जनताको श्राप
अन्यायको अपराधबोध
विदेशी भूमिमा नजोडिएको जीवन
यिनै कारण कतिपयले आत्महत्या गरे, कतिपय परिवारिक कलह वा घाटामा परे ।

नेपालमा उठ्दो आन्दोलन
आज Gen Z र सचेत युवाले भ्रष्टाचारविरुद्ध आवाज उठाएका छन् ।
सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न
सडकमा नारा
नेताको विदेशी सम्पत्ति सार्वजनिक
यसले देखाएको छ—भ्रष्टाचार केवल नेपालको समस्या होइन, विश्वव्यापी अपराध हो ।

मेरो दृष्टिकोण
भ्रष्टाचार एउटा तथ्य मात्र होइन, करुण गाथा हो।
किसानको पसिना नेताले ठेक्कामा खान्छन् ।
युवाको रेमिट्यान्स व्यापारीले चोर्छन् ।
सडक निर्माण बारम्बार बिगारी मर्मतको नाममा लुटिन्छ ।
अमेरिकामा ग्यास स्टेशन चलाउने व्यापारी राति एक्लै बस्दा नेपालका भत्किएका विद्यालय, भोकाएका बालक र किसानको रुवाबासी सुनिन्छ ।

भविष्यको बाटो
प्रश्न उठ्छ:
यो चक्र अन्त्य हुन्छ?
अपराधीहरू फर्केर जवाफ दिन्छन्?
वा अपराधबोधमै हराउँछन्?
उत्तर एउटै छ—
सशक्त कानूनी शासन
पारदर्शिता
जनताको निरन्तर दबाब
भ्रष्टाचार नेपालको पुरै प्रणालीमा फैलिएको रोग हो। तर जस्तै रोगसँग प्रतिरोध जन्मिन्छ, आजको युवा पुस्ता र जेंजे आन्दोलनले त्यो प्रतिरोधलाई बलियो बनाउँदैछ।
अन्ततः, बैंकमा पैसा राखेर सन्तोष पाइएला तर आत्माको अदालतमा यी अपराधीहरू कहिल्यै निर्दोष ठहरिने छैनन्।

✍ बिकु लामा (लेखक तथा साहित्यकार)