काठमाडौं । चलचित्रको पर्दामा कलाकार देखिन्छन्, संवाद सुनिन्छन् र दृश्यहरूले दर्शकलाई कथाभित्र तान्छन्। तर ती दृश्यलाई सही क्रम, गति र भावनामा बाँधेर कथालाई जीवन्त बनाउने सम्पादक प्रायः पर्दापछाडि नै रहन्छन्। त्यही पर्दापछाडिको सिर्जनात्मक यात्रामा करिब दुई दशक समर्पित गरेका चलचित्र सम्पादक नहकुल खड्का राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार–२०८२ मा सर्वोत्कृष्ट चलचित्र सम्पादक घोषित भएका छन्।
सम्माननीय राष्ट्रपतिबाट पुरस्कार ग्रहण गरेका खड्काका लागि यो सम्मान लामो समयदेखिको मेहनत, निरन्तर साधना र सम्पादन कलाप्रतिको समर्पणको महत्वपूर्ण उपलब्धि बनेको छ।
यस वर्ष पुरस्कार प्रतिस्पर्धामा रहेका ‘के घर के डेरा : घर नम्बर २’, ‘कोसेढुंगा’ र ‘हरिबहादुरको जुत्ता’ लगायतका चलचित्रहरूको सम्पादन उनले गरेका थिए। यसअघि आयोजित नेपाल ग्रामीण चलचित्र महोत्सवमा पनि उनले उत्कृष्ट सम्पादकको अवार्ड प्राप्त गरेका थिए।
धनकुटामा जन्मिएका खड्का विगत १९ वर्षदेखि नेपाली चलचित्र सम्पादन क्षेत्रमा सक्रिय छन्। सहायक सम्पादकका रूपमा यात्रा सुरु गरेका उनले सहसम्पादक हुँदै मुख्य सम्पादकका रूपमा आफूलाई स्थापित गरेका हुन्।
यस अवधिमा उनले सहायक सम्पादक, सहसम्पादक तथा मुख्य सम्पादकका रूपमा २०० भन्दा बढी चलचित्रमा काम गरिसकेका छन्। चलचित्र वृत्तमा उनी शान्त स्वभावका, जिम्मेवार र कामप्रति अत्यन्त प्रतिबद्ध प्राविधिकका रूपमा परिचित छन्। सहकर्मीहरूका अनुसार उनी प्रचारभन्दा कामलाई प्राथमिकता दिने व्यक्तित्व हुन्।
सम्पादन कक्षमा बिताएको लामो अनुभवले खड्कालाई चलचित्रको दृश्यभाषा, कथाको संरचना र पात्रहरूको भावनात्मक यात्रालाई गहिरो रूपमा बुझ्न सक्षम बनाएको छ। सामान्यतः चलचित्र सम्पादनलाई दृश्य काट्ने र जोड्ने कामका रूपमा बुझिए पनि यसको भूमिका त्योभन्दा धेरै व्यापक हुन्छ।
कुन दृश्य राख्ने, कुन हटाउने, एउटै दृश्यका विभिन्न ‘टेक’मध्ये कुन प्रयोग गर्ने तथा एउटा दृश्यबाट अर्को दृश्यमा कथालाई कसरी प्रवाह गर्ने भन्ने महत्वपूर्ण निर्णय सम्पादन कक्षमै गरिन्छ। सम्पादकले चलचित्रको गति निर्धारण गर्छ, दृश्यहरूबीचको लय मिलाउँछ र कथाले दर्शकमा पार्ने भावनात्मक प्रभाव निर्माण गर्छ।
छायांकन गरिएका सयौं दृश्य र हजारौं क्लिपमध्येबाट उपयुक्त अंश छनोट गरी सशक्त कथा निर्माण गर्नु धैर्य, प्राविधिक दक्षता र सिर्जनात्मक दृष्टिकोण आवश्यक पर्ने कार्य हो। खड्काले यही जिम्मेवारीलाई डेढ दशकभन्दा बढी समयदेखि निरन्तरता दिँदै आएका छन्।
खड्काले सम्पादन क्षेत्रमा प्रवेश गर्दा प्रयोग हुने प्रविधि र आजको डिजिटल सम्पादन प्रणालीबीच ठूलो परिवर्तन आएको छ। नयाँ सफ्टवेयर, डिजिटल फाइल व्यवस्थापन प्रणाली तथा चलचित्र निर्माणको बदलिँदो शैलीसँगै सम्पादकले पनि आफ्नो ज्ञान र कार्यशैलीलाई निरन्तर अद्यावधिक गर्नुपर्ने हुन्छ। खड्काले समयको मागअनुसार आफूलाई परिष्कृत गर्दै चलचित्र सम्पादनमा सक्रियता कायम राखेका छन्।
निर्देशकको परिकल्पना, छायाकारले कैद गरेका दृश्य र कलाकारको अभिनयलाई एउटै कथात्मक प्रवाहमा गाँस्ने जिम्मेवारी सम्पादकको हुन्छ। यही कारण सम्पादनलाई चलचित्र निर्माणको ‘अन्तिम लेखन’ समेत भनिन्छ।
राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारले खड्काको योगदानलाई राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गरेको छ। यो सम्मानसँगै आगामी दिनमा अझ परिष्कृत र गुणस्तरीय काम प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवारी थपिएको उनी स्वीकार गर्छन्।
उनको सफलताले चलचित्र निर्माणमा पर्दापछाडि रहेर काम गर्ने सम्पादक तथा अन्य प्राविधिकहरूको भूमिकालाई पनि थप चर्चामा ल्याएको छ। कलाकार र निर्देशकसँगै सम्पादक, छायाकार, ध्वनि प्राविधिक तथा कला निर्देशकहरूको योगदानले चलचित्रलाई पूर्णता प्रदान गर्छ। तर यस्ता पर्दापछाडिका स्रष्टा र प्राविधिकहरूको योगदानबारे सार्वजनिक चर्चा भने तुलनात्मक रूपमा कम हुने गरेको छ।
नहकुल खड्काको यो उपलब्धि केवल व्यक्तिगत सफलता मात्र होइन, नेपाली चलचित्र क्षेत्रका सम्पूर्ण प्राविधिकहरूको योगदानप्रतिको सम्मानका रूपमा पनि हेरिएको
